در بازديد از كتابخانه ي آستان قدس رضوي، بيش از هرچيز، متفاوت بودن فضاي كتابخانه آدم را جذب خود مي كند؛ نقش هاي سبزآبي و پيچان روي ديوارها ذهن را از زمين جدا مي كند و چرخ زنان در نقش ها پيش مي برد.

به گزارش خبرنگار بخش كتاب خبرگزاري دانشجويان ايران (ايسنا)، تاريخ تأسيس كتابخانه ي آستان قدس رضوي را هم زمان با وقف قديمي ترين جزوه ي قرآن خطي توسط «كشواد بن املاس» به روضه ي مقدسه دانسته اند و از برخي وقف نامه ها چنين برداشت مي شود كه كتابخانه ي آستان مقدس رضوي از سال 861 هجري قمري مورد استفاده ي عموم بوده و از حدود سال 1150 هجري قمري مكان ويژه اي براي كتابخانه درنظر گرفته شده است؛ اما ساخت بناي كنوني نيز كه به نقش هاي اسليمي و گوشوار ها و طاق ها و آيات قرآني مزين است، در سال 1360 آغاز شده و در سال 1372 شمسي با مساحت 280هزار و 800 مترمربع زيربنا به پايان رسيده است.

يكي از زيباترين بخش هاي ساختمان كتابخانه ي آستان قدس، نخل واره ي چوبي است كه سقف نماز خانه را پوشانده و تنه ي آن ستوني در وسط نمازخانه است كه ياد آور مسجد قباست كه پيامبر (ص) سقف آن را با ساقه هاي نخل پوشانيده بودند.

كتابخانه ي آستان قدس رضوي شامل 18 تالار مطالعه و هشت بخش مي شود. اداره ي كتابخانه ي عمومي همه روزه در دو شيفت كاري از ساعت 7 تا 22 براي آقايان و از ساعت 17 تا 19 براي خانم ها و ايام تعطيل و جمعه ها از ساعت 8 تا 19 فعاليت مي كند.

به گفته ي بختياري - كارشناس روابط عمومي آستان قدس -، تنها روزهاي بسيار اندكي در سال هستند كه كتابخانه تعطيل مي شود.

روزانه بين پنج تا شش هزار نفر از منابع و مآخذ در تالارهاي مطالعه استفاده مي كنند و در حال حاضر، اين بخش كتابخانه بيش از 400هزارنفر عضو دارد.

بخش هاي زيرمجموعه ي اداره ي كتابخانه ي آستان قدس ضوي به اين شرح اند:

1- تالارهاي مطالعه ي قفسه باز؛ كتابخانه ي آستان قدس رضوي امكان دسترسي مراجعان به كتاب ها را با ايجاد تالارهاي مطالعه ي قفسه باز فراهم كرده است. در اين تالار ها اعضا با مراجعه ي مستقيم به قفسه هاي كتاب، منابع مورد نظر خود را انتخاب و در محل تالار مطالعه مي كنند.

طلاب علوم ديني، دانشجويان كارشناسي و كارداني، كارمندان و صاحبان مشاغل آزاد مي توانند از اين تالار ها استفاده كنند.

در تالار آقايان، گنجايش 300 صندلي و حدود 115هزار نسخه كتاب و در تالار بانوان 420 صندلي و بيش از 40هزار نسخه كتاب موجود است. اين تالار ها فاقد سيستم امانت كتاب اند.

2- بخش گردش كتاب

اين بخش به صورت سيستم مخزن باز در خدمت همه ي اعضايي است كه داراي كارت عضويت كتابخانه ي مركزي هستند. آن ها مي توانند با مراجعه ي مستقيم به قفسه هاي كتاب، منابع مورد نياز خود را براي مدت 15 روز به امانت ببرند و در صورت نياز مجدد، براي 15 روز ديگر به صورت تلفني يا حضوري تمديد كنند. به نخبگان حوزه و دانشگاه تا پنج نسخه كتاب، دارندگان مدرك دكتري و اعضاي هيأت علمي دانشگاه تا چهار نسخه و دارندگان مدرك كارشناسي ارشد تا سه نسخه كتاب امانت داده مي شود.

3- تالار هاي مطالعه ي مخزن بسته

مراجعاني كه كتاب هاي مورد نظر خود را در قفسه باز نمي يابند، مي توانند از تالار قفسه بسته كه به مخزن كتاب هاي چاپي مرتبط است، استفاده كنند. در اين تالار ها كتاب امانت داده نمي شود. مراجعان از فضاي تالار ها فقط براي مطالعه استفاده مي كنند. كتاب هاي درخواستي در قبال ارائه ي كارت عضويت يا كارت شناسايي معتبر تحويل و پس از مطالعه به متصدي تالار برگردانده مي شوند. كتاب رساني از مخزن چاپي به تالار هاي مذكور از طريق سيستم كتاب رساني مكانيكي (تله ليفت) صورت مي پذيرد. گنجايش هر تالار در حال حاضر 110 نفر است.

4- تالار محققان

پژوهشگران، مؤلفان، مترجمان، نخبگان حوزه و دانشگاه، دانشجويان مقطع كارشناسي ارشد و دكتري كساني هستند كه مي توانند از اين بخش استفاده كنند. استفاده كنندگان از اين بخش مي توانند از مجموعه ي كتاب هاي مرجع فارسي، عربي و انگليسي هم استفاده كنند.

اطلاع رساني رايانه يي و كتاب رساني سريع، همچنين اختصاص ميزهاي انفرادي از مهم ترين خدمات اين بخش است. در واقع محققان مي توانند ميزهايي را در طول زمان تحقيق خود براي مثال يك سال يا بيش تر در كتابخانه به خود اختصاص دهند و كتاب هايي را كه لازم دارند، تا زمان استفاده بر روي ميز نگه داري كنند.

گنجايش اين تالار 120 نفر در بخش آقايان و 85 نفر در بخش خانم هاست. در اين بخش پايان نامه ها هم نگه داري مي شوند كه در حدود 2500 پايان نامه را شامل مي شود. به گفته ي مسؤول بخش محققان، تعداد پايان نامه ها به علت نبود همكاري دانشگاه ها، تعداد كمي را شامل مي شود.

5- تالار مرجع

اين تالار براي دسترسي محققان به منابع و مآخذ مرجع نظير واژه نامه ها، كتاب شناسي ها، دايرة المعارف ها، سالنامه ها، راهنماها، فرهنگ هاي موضوعي و... فارسي و لاتين در تالار محققان ادغام شده است.

6- تالار قرآن ها و نفايس چاپي

در تالار قرآن ها و كتاب هاي نفيس گرد آوري شده است و دانشجويان رشته هاي علوم قرآني و معماري، بويژه محققان، از امكانات اين تالار براي تحقيقات قرآني آثار هنري در زمينه ي خط، نقاشي، عكاسي، معماري و... استفاده مي كنند.

7- تالار كتاب هاي خارجي

مجموعه ي 30هزار نسخه كتاب مرجع و غيرمرجع به 64 زبان خارجي (به جز فارسي و عربي) براي استفاده ي دانش پژوهان در اين تالار موجود است.

8- تالار تخصصي جغرافيا

اين تالار علاوه بر كتاب هاي جغرافيا، نقشه هاي اقليمي، آب وهوايي، فرهنگ هاي جغرافيايي، طبيعي، انساني، منابع و معادن داراي حدود 1800 برگ نقشه ي قديم و جديد است. اين تالار همه روزه از ساعت 7 تا 13 به تمامي مراجعان، خدمات ارائه مي كند.

9- تالار مطالعه و گردش كتاب جوانان

اين بخش فعاليت خود را از نيمه ي دوم سال 1381 آغاز كرده است و هم اكنون به صورت مخزن باز خدمات ارائه مي كند. تالار پسران در حال حاضر حدود 15هزار عضو و 25هزار نسخه كتاب و تالار دختران حدود 23هزار نفر عضو و 25هزار نسخه كتاب دارد.

10- تالار مطالعه و گردش كتاب نوجوانان

اين تالار براي نوجوانان دوره ي راهنمايي تا اول دبيرستان طراحي شده است و تالار افزون بر ارائه ي خدمات به صورت مخزن باز، به اعضاي با كارت عضويت، كتاب ها را امانت مي دهد.

11- تالار سمعي و بصري

در اين تالار كه به صورت مجزا براي آقايان و خانم ها طراحي شده است، حدود 55 دستگاه تلويزيون، 55 دستگاه ضبط صوت، دو دستگاه ويدئو سي دي، 15هزار نوار كاست، پنج هزار نوار ويدئو، 7500 لوح فشرده و هشت دستگاه رايانه با امكان استفاده از نرم افزار هاي آموزشي موجود است. همچنين خدمات اينترنت به مراجعان داده مي شود.

12- اداره ي مخطوطات

اين اداره با هدف گردآوري، حفظ و نگه داري مصاحف شريفه و نيز كتاب هاي خطي در موضوعات مختلف و همچنين نسخه هاي عكسي، ميكروفيلم هاي داخل و خارج از كشور، لوح فشرده، دست نوشته هاي نفيس و ارزشمند، كتاب هاي چاپ سنگي و چاپ قديم و كمياب و ناياب در خدمت محققان است كه هم در زمينه ي تهيه و خريد كتاب هاي خطي و ثبت و آماده سازي، فهرست نگاري، تهيه ي كار برگه براي انتقال اطلاعات به رايانه و نيز تهيه ي تجهيزات مدرن در زمينه ي عكس برداري، تهيه ي ميكروفيلم و لوح فشرده فعاليت دارد.

اداره ي مخطوطات كتابخانه ي آستان قدس رضوي شامل برخي از نفايس مانند قرآن بايسنغري، جزوات قرآن وقفي كشواد بن املاس، قرآن به خط عليرضا عباسي - خوشنويس مشهور و كتابدار شاه عباس صفوي -، ديوان حافظ به خط عبدالوهاب يزداني، اصول كافي، كنايه الطب، قديمي ترين نسخه ي حاضر از ديوان سعدي و كتاب هاي نفيس خطي بسيار ديگر است.

كتابخانه ي آستان قدس براي جلوگيري از خروج غيرمجاز كتاب ها هنوز به گيت مجهز نيست؛ اما تمام تالارهاي كتابخانه براي جلوگيري از آتش سوزي به سيستم اطفاي حريق دستي، سيستم اعلام حريق و سيستم اطفاي حريق با گاز ام اس 200 مجهزند كه با اعلام حريق، در خروجي مخازن بسته مي شود و گاز در ناحيه ي اعلام شده آزاد مي شود. افراد حاضر در مخزن نيز بايد با اعلام حريق، محل را ترك كنند؛ وگرنه امكان خفگي براي آن ها وجود دارد.

مهدي قيصري نيك - رييس اداره ي روابط عمومي و امور بين الملل كتابخانه ي آستان قدس - منابع اين كتابخانه را شامل دو ميليون و 800 هزار نسخه كتاب چاپي، بيش از 20هزار نسخه كتاب خطي، بيش از 40هزار كتاب چاپ سنگي، بيش از يك ميليون و 100هزار نسخه مجلات ادواري و روزنامه، بيش از هفت ميليون و 400هزار برگ سند قديمي و بيش از 30 هزار عكس قديمي در كتابخانه ي آستان قدس رضوي عنوان مي كند.

ايسنا