الفباي تفسير CBC

اگر چه امروزه آزمايش هاي بسيار دقيقي وجود دارند که مي توانند مقدار ميکروسکوپي جزيي ترين اجزاي روي سلول هاي سرطاني را هم در بدن اندازه بگيرند و يا هر لحظه عناصر پروتئيني يا شيميايي جديدي معرفي مي شوند که اندازه گيري آنها در خون يا ديگر مايعات بدن مي تواند به پزشکان در تشخيص بيماري ها کمک کند اما براي اغلب مردم و همچنين بسياري از پزشکان، کلمه «آزمايش » يادآور آزمايش کامل خون، يعني همان آزمايش معروفي است که تعداد سلول هاي اصلي خون طي آن اندازه گيري مي شود. آزمايش خون يا CBC که مخفف جمله انگليسي «شمارش کامل خون» است، يکي از ابتدايي ترين و در عين حال اصلي ترين آزمايشاتي است که مي تواند زمينه تشخيص بسياري از بيماري ها و از آن مهم تر، بيانگر شرايط کلي و حياتي بدن باشد. براي آشنايي بيشتر با اجزاي اين آزمايش و فهميدن اينکه معني آن چند حرف انگليسي با اعدادي که روبه رويشان نوشته مي شود چيست، مي توانيد مطالب زير را بخوانيد.

RBC

RBC مخفف کلمه سلول قرمز خون است. اين سلول هاي قرمز يا همان گلبول هاي قرمز، در واقع اصلي ترين قسمت خون و عامل رنگ قرمز آن هستند. خود اين رنگ قرمز به دليل وجود ماده اي به نام هموگلوبين است که کمک مي کند گلبول قرمز، اصلي ترين وظيفه خود يعني حمل و نقل اکسيژن و دي اکسيدکربن را انجام دهد. به طور خلاصه مي شود گفت گلبول هاي قرمز وسيله حمل و نقل اکسيژن از ريه به بقيه سلول هاي بدن هستند.مقادير طبيعي: بين 7/4 تا 1/6 ميليون در هر ميکروليتر خون. اين عدد براي خانم ها مقداري کمتر و در کودکان مقداري بيشتر است.

چه چيزهايي باعث کاهش آن مي شوند؟

خون ريزي هاي گوارشي يا خون ريزي هاي واضح از محل زخم، سوءتغذيه و فقر آهن يا کمبود ويتامين B12 ، شکستن سلول هاي خوني يا هموليز در اثر بعضي بيماري هاي خاص مثل فاوسيم، بعضي مشکلات ژنتيکي مثل گلبول هاي قرمز سلول داسي شکل و مشکلات مغز استخوان باعث پايين آمدن مقدار گلبول هاي قرمز مي شوند. نارسايي و بعضي مشکلات کليوي، بيماري هاي مزمن و تومورهاي سرطاني و همچنين بيماري هاي روماتوييد هم باعث از بين رفتن RBCهاي خون و کاهش اين عدد در برگه آزمايش مي شوند.

چه چيزهايي باعث افزايش آن مي شود؟

مقدار بالاي گلبول قرمز مي تواند نشان دهنده ظرفيت بالاي حمل اکسيژن باشد. در بعضي ورزشکاران و همچنين زندگي در ارتفاع به خاطر کمبود اکسيژن در هوا باعث افزايش RBC خون مي شود. بيماري هاي ريوي يا کلا هر نوع بيماري اي که هيپوکسي مزمن (کمبود اکسيژن طولاني مدت در بدن) ايجاد مي کند، مثلا بيماري مادرزادي قلبي، هم باعث توليد بيشتر RBC مي شوند.
نکته:
گلبول قرمز به طور طبيعي بعد از توليد در مغز استخوان 120 روز در خون زندگي مي کند و در آخر عمر خود خرد مي شود و به عناصر سازنده اش تبديل مي شود.
مقدار RBCها در طي بارداري به طور طبيعي کمي کمتر نشان داده مي شود چون حجم مايع خون افزايش پيدا کرده است.
عدد RBC در واقع مقدار دقيق گلبول هاي قرمز در 1ميلي ليتر خون محيطي است.
بسته به آزمايشگاه و نوع کيت مورد استفاده، ممکن است مقياس شمارش اين سلول فرق کند.
خوردن داروهايي مثل کلرامفنيکل هم باعث کاهش RBC مي شود.

HCT

هموتوکريت يا HCT هم يکي از مقادير اندازه گيري گلبول قرمز است. به طور کلي «هم» به معني آهن است و هر جا در هر کلمه اي آمد حتما آن کلمه ارتباطي با گلبول قرمز دارد. هماتوکريت درصدي از حجم کلي خون است که از گلبول قرمز ساخته شده و با اندازه گيري قسمت قرمز رسوب خون در لوله آزمايش نسبت به کل ارتفاع خون اندازه گيري مي شود. به خاطر بيماري ها و شرايط مختلفي که مي توانند اندازه گيري RBC و Hgb را با اشکال مواجه کنند، HCT هم اندازه گيري مي شود تا به طور مستقيم نشان دهنده اندازه هموگلوبين و گلبول قرمز در خون باشد. اين عدد معمولا با درصد نشان داده مي شود. مقادير طبيعي: اعداد بين 42 تا 52 درصد براي آقايان و 37 تا 47 درصد براي خانم ها نرمال به حساب مي آيد. در خانم هاي باردار درصد بالاتر از 33 طبيعي است.
محدوده خطر: HCT بالاتر از 60 درصد و پايين تر از 15 درصد بايد باعث نگراني پزشک شود.

چه چيزهايي باعث کاهش آن مي شود؟

تقريبا همان دلايل RBC،Hgb به علاوه شرايطي مثل پرکاري تيروييد، سيروزکبدي، نارسايي مغز استخوان و ميلوم مولتيپل باعث کاهش هماتوريت مي شوند.

چه چيزهايي باعث افزايش آن مي شود؟

سوختگي، اسهال شديد، بيماري هاي انسدادي ريوي، از دست دادن زياد آب، توليد بيش از حد گلبول قرمز عوامل افزايش HCT هستند.
نکته:
بيماري هايي که باعث به وجود آمدن شکل هاي غيرطبيعي گلبول قرمز مي شوند (مثل بيماري گلبول قرمز داسي شکل) مقدار HCT را تغيير مي دهند.
وقتي مقدار گلبول سفيد به شدت بالا باشد بر مقدار HCT موثر است.
در صورت طبيعي بودن اندازه هاي گلبول قرمز، مقدار هماتوکريت 3 برابر هموگلوبين است.
هماتوکريت را نبايد بلافاصله بعد از خون ريزي شديد اندازه گيري کرد.

WBC

اين سه حرف مخفف «سلول هاي سفيدخون» و نشان دهنده گلبول هاي سفيد است. اندازه گيري مقدار گلبول هاي سفيد خون يکي از روش هاي اصلي تعيين وجود عفونت در بدن است چون اين سلول ها که جزو سيستم دفاعي بدن هستند در شرايط بيماري هاي عفوني و غيرعفوني واکنش هاي مختلفي از خود نشان مي دهند.
شمارش WBCها دو جزء دارد. يکي مقدار کلي گلبول هاي سفيد در يک ميلي ليتر خون و جزء ديگر شمارش جزء به جزء اين سلول ها چون گلبول سفيد خود متشکل از پنج نوع مختلف است که کم و زياد شدن هر کدام از اين انواع معني خاص خود را دارد. کلمه «diff» که در جلوي CBC به معني آزمايش خون نوشته مي شود درخواست براي شمارش همين انواع مختلف گلبول سفيد است.مقادير طبيعي: در بزرگسالان و بچه هاي بالاتر از 2 سال مقدار گلبول سفيد بين 5 تا 10 هزار در هر ميلي ليتر خون طبيعي است.
محدوده خطر: WBC کمتر از 2500 و بيشتر از 30000 هر کدام نشان دهنده بيماري هايي هستند که مي توانند گاهي خطرناک باشند.

چه چيزهايي باعث کاهش آن مي شود؟

لکوپني يا کاهش گلبول سفيد به مقادير زير 4هزار گفته مي شود که معمولا در نتيجه نارسايي مغز استخوان، مسموميت دارويي عفونت بسيار زياد، سوءتغذيه، بيماري هاي خودايمني، ايدز، به وجود مي آيد. در بسياري از انواع نارسايي هاي مغز استخوان (مثلا بعد از شيمي درماني، راديوتراپي و...) هم اين مقدار کاهش مي يابد.

چه چيزهايي باعث افزايش آن مي شود؟

افزايش گلبول سفيد، لکوسيتوز نام دارد و به مقادير بالاتر از 10هزار گفته مي شود. که به طور معمول نشان دهنده عفونت، التهاب، تخريب بافت بدن و يا لوسمي يا سرطان خون است. ضربه و جراحت، استرس و تب هم مقدار WBC را افزايش مي دهند.
نکته:
عمل اصلي گلبو ل سفيد مبارزه با عفونت و حذف عوامل خارجي و مزاحم است و در مواقع آلرژ ي ها هم اين سلول ها مسوول بروز واکنش هستند.
تغيير هر کدام از انواع WBC معني خاص خود را دارد و ممکن است نشان دهنده عفونت با ميکروب، ويروس و يا حتي استرس باشد.
فعاليت شديد بدني و ورزش سنگين هم براي مدتي باعث بالا رفتن تعداد WBC در خون مي شود. بارداري و زايمان هم اين مقدار را افزايش مي دهند.

Hgb

در برگه هاي آزمايش مختلف ممکن است به صورت هاي مختلف HGB،Hg، يا Hgb نوشته شود. هم اينها مخفف کلمه هموگلوبين، يکي از عناصر اصلي تشکيل دهنده گلبول قرمز است. اين ماده که در آن آهن به کار رفته خود از اسيد آمينه تشکيل شده و جايگاه هاي مختلفي براي ترکيب با اکسيژن دارد. هموگلوبين در جايي که اکسيژن زياد وجود دارد با آن ترکيب مي شود و در محيط کم اکسيژن آن را آزاد مي کند.اندازه گيري مقدارکلي هموگلوبين در واقع نوعي نشان هنده تعداد گلبول هاي قرمز است.مقادير اصلي: مقدار طبيعي براي آقايان بين 14 تا 18 گرم در هر دسي ليتر است و براي خانم ها مقادير بين 12 تا 16 گرم در هر دسي ليتر طبيعي محسوب مي شود.
محدوده خطر: هموگلوبين زير 5 و بالاي 20 مقادير بحراني به حساب مي آيند و حتما نيازمند رسيدگي فوري هستند.

چه چيزهايي باعث کاهش آن مي شود؟

دقيقا همان دلايل کاهش گلبول هاي قرمز چون هموگلوبين را هم تخريب مي کنند باز کاهش مقدار آن در خون مي شوند. کم خوني، خون ريزي شديد، سرطان، سوءتغذيه، بيماري لوپوس، بيماري هاي کليوي و بزرگي طحال باعث کاهش هموگلوبين مي شوند. مصرف آنتي بيوتيک ها، آسپيرين و ايندومتاسين و همچنين داروهاي ضدسرطان هم هموگلوبين خون را کم مي کنند.

چه چيزهايي باعث افزايش آن مي شود؟

مشکلات ريوي، سوختگي شديد، نارسايي مزمن ريه و از دست دادن زياد آب (دهيدراسيون ) مقدار اين ماده حياتي را افزايش مي دهند. جنتامايسين و متيل دوپا هم جزو داروهايي هستند که عوارض جانبي شان افزايش Hgb است.
نکته:
مقدار Hgb در بارداري کاهش مي يابد چون با اينکه خون سازي کمي بيشتر شده است اما حجم مايع بدن و خون بالا رفته و مقدارکلي هموگلوبين در هر دسي ليتر آن کاهش مي يابد.
زندگي در ارتفاع هم به خاطر نياز بيشتر بدن به اکسيژن و کمبود اکسيژن محيط باعث توليد بيشتر هموگلوبين مي شود.
در طحال اغلب سلول هاي پيرخون تخريب مي شوند. بزرگ شدن طحال يعني تخريب بيشتر سلول ها و به همين دليل به دنبال آن کاهش RBC و Hgb رخ مي دهد.

Plt

پلاکت ها، اجزاي کوچک ديسک شکلي هستند که در خون وجود دارند و از بقيه سلو ل هاي خوني بسيار کوچک ترند. اين ساختارها حاوي آنزيم هايي هستند که باعث انعقاد خون مي شوند و وظيفه اصلي آنها جلوگيري از خون ريزي و خارج شدن گلبول قرمز از داخل رگ است.
Plt نشان دهنده تعداد پلاکت ها در هر ميلي ليتر مکعب خون است و عدد مربوط به آن معمولا بزرگ ترين عدد برگه آزمايش خون است.
به غير از کنترل سيستم انعقادي خون، از ميزان پلاکت براي بررسي روند بهبود نارسايي مغز استخوان و بيماري هاي خوني هم استفاده مي شود.مقادير طبيعي: پلاکت بين 150 هزار تا 400 هزار در هر ميلي مترمکعب خون براي بزرگسالان طبيعي است. در نوزادان اين مقدار کمي بيشتر است.
محدوده خطر: پلاکت زير 50 هزار يا بيشتر از يک ميليون کاملا غيرطبيعي است و نيازمند توجه ويژه است.

چه چيزهايي آن را کاهش مي دهد؟

بزرگ شدن طحال، خون ريزي شديد و مصرف پلاکت، لوسمي يا سرطان خون ترومبوسيتوپني، (انواع وراثتي کمبود پلاکت)، انعقاد منتشر خون در داخل رگ ها، شيمي درماني بعد از سرطان، عفونت و نارسايي مغز استخوان باعث کاهش PH مي شود. عدم توليد پلاکت هم مي تواند به خاطر مشکلات استخواني باشد.

چه چيزهايي آن را افزايش مي دهد؟

بيماري آرتريت روماتوييد، کم خوني فقر آن و مشکلات بعد از برداشت طحال باعث افزايش مقدار پلاکت مي شوند.
به اين عوامل مي توان بعضي سرطان ها و بيماري هاي ژنتيکي خاص را هم اضافه کرد.
نکته:
ورزش شديد و قدرتي باعث افزايش ميزان پلاکت مي شود. در هنگام قاعدگي مقدار پلاکت کمي کاهش پيدا مي کند.
قرص هاي ضدبارداري باعث بالا رفتن مقدار پلاکت مي شوند. در حالي که استامينوفن پلاکت را کاهش مي دهد.

صبح آزمايش خون بدهيد

انجام آزمايش خون يکي از ساده ترين روش هاي آزمايش است. با پيشرفت تکنولوژي و وجود دستگاه هاي جديد معمولا پس از چند دقيقه مي توان پاسخ اين آزمايش را دريافت کرد.
براي انجام اين آزمايش حدود 5 تا 7 ميلي ليتر از خون وريدي لازم است که معمولا آن را در يک لوله آزمايش که با ماده ضدانعقاد خون پوشيده شده است جمع آوري مي کنند.
براي حل شدن بهتر ماده ضدانعقاد با خون موقع خون گيري و کمي بعد از آن لوله را تکان مي دهند.در طي انجام آزمايش بايد از هر اتفاقي که موجب تخريب سلول هاي خوني مي شود جلوگيري کرد.بعد از انجام آزمايش بايد مدتي روي محل خون گيري فشار وارد کرد تا خون بند بيايد. در موارد کم خوني شديد هم خون گيري براي انجام آزمايش خون مشکلي ايجاد نمي کند.براي کساني که ترس از سوزن و يا ديدن خون دارند بايد تمهيدات ويژه در نظر گرفته شود.
به غير از اجزاي اصلي آزمايش خون مثل مقادير پلاکت، گلبول سفيد و قرمز، هموگلوبين، مقياس هاي ديگري مثل MCV و MCH و MCHC وجود دارند که همه مربوط به گلبول قرمز و اندازه، شکل و مقدار هموگلوبين آن هستند. مقادير متفاوت هر کدام از اينها مي تواند نشان دهنده نوع خاصي از کم خوني باشد.
بهترين زمان براي انجام آزمايش خون صبح و در شرايط طبيعي بدن است. استرس، فعاليت شديد و يا خون ريزي حاد مي تواند نتايج را کمي تغيير دهد.
منبع:http://www.salamat.com