سلامت: خانم دکتر! تهوع بارداري به چه علتي ايجاد مي شود؟
البته علت قطعي آن مشخص نيست ولي احتمالاً ناشي از تغييرات فيزيولوژيک بارداري است و 6 فرضيه در مورد آن، مطرح است:
1) افزايش سريع هورمون هاي جفتي در اوايل بارداري: زماني که ميزان اين هورمون در بدن به بالاترين مقدار خود مي رسد تهوع نيز به حداکثر مي رسد. تصور بر اين است که استروژن نيز ممکن است در اين زمينه نقش داشته باشد.
2) افزايش قدرت حس بويايي و حساسيت به بو: اين وضعيت نسبتاً شايع بوده و ممکن است از عوارض افزايش سريع ميزان استروژن در بدن باشد.
3) حساسيت دستگاه گوارش: دستگاه گوارش بعضي زنان به تغييرات در اوايل بارداري حساس تر است. حتي در يک مطالعه، رابطه اي ميان هليکوباکتر پيلوري (باکتري که سبب زخم اثني عشر مي شود) و تهوع شديد در زمان بارداري ديده شده است.
4) کمبود ويتامين B: به نظر مي رسد مصرف ويتامين B تکميلي به صورت قرص در بسياري از زنان باردار به کاهش تهوع کمک مي کند ولي اين به آن معنا نيست که آنها کمبود ويتامين B دارند. در واقع، حداقل در يک مطالعه نشان داده شده است که هيچ تفاوت معناداري از نظر سطح ويتامين B6 ميان زنان دچار بيماري صبحگاهي و ديگر زنان باردار وجود ندارد. علت تأثير ويتامين B6 بر کاهش تهوع مشخص نيست.
5) کميود ويتامين ها: شواهدي نيز دال بر اين مطلب وجود دارد که مصرف مولتي ويتامين در زمان لقاح تخمک و اسپرم و اوايل بارداري به جلوگيري از بيماري صبحگاهي شديد کمک مي کند.
6) استرس: بعضي محققان اين نظريه را مطرح کرده اند که بعضي زنان از نظر رواني بيشتر مستعد تهوع و استفراغ در دوران بارداري هستند و اين مساله يک پاسخ غير طبيعي به استرس است. با اين حال، شواهد محکمي دال بر تأييد اين نظريه وجود ندارد. البته تهوع و استفراغ دايمي مي تواند عاملي براي استرس بيشتر باشد.

سلامت: حالا چرا اين تهوع در بعضي ها بيشتر ديده مي شود و در بعضي ها کمتر؟

در بارداري هاي دو قلو يا چند قلو که اين تهوع، شديدتر است؛ علت ممکن است مقادير بالاتر هورمون هاي جفتي يا هورمون هاي ديگر در بدن باشد. البته اين مساله قطعي نيست و بعضي زنان که بارداري دوقلو يا چند قلو دارند اصلاً تهوع ندارند. اما وجود تهوع و استفراغ در بارداري هاي قبلي، سابقه استعداد به بيماري حرکت و استعداد ژنتيکي و خانوادگي تهوع بارداري، شيوع آن را بيشتر مي کند.

سلامت: آيا اين تهوع روي جنين هم اثري دارد؟

تهوع خفيف و استفراغ گهگاهي که معمولاً در بيماري صبحگاهي وجود دارد تا زماني که مادر غذا را تحمل کند و مقادير زياد مايعات بنوشد، تهديدي براي سلامت جنين نيست. از اين گذشته، جنين در عمده زمان 3ماهه اول آن قدر کوچک است که به کالري چنداني نياز ندارد.

اگر مادر نتواند يک رژيم غذايي متعادل داشته باشد بد نيست که مولتي ويتامين مصرف کند. اگر آهن تهوع را بدتر مي کند، بهتر است از مولتي ويتامين هايي استفاده شود که دوز آهن آنها کم بوده و يا آهن نداشته باشند.

سلامت: آيا نداشتن بيماري صبحگاهي به معناي افزايش احتمال سقط است؟

نه! اگرچه بعضي مطالعات نشان داده اند زناني که کودکان شان سقط مي شود کمتر دچار تهوع مي شوند (عدم تکامل کافي جنين يا جفت سبب پايين بودن هورمون هاي بارداري شده و در نتيجه تهوع در اين زنان کمتر است) ولي بسياري از زنان هم هستند که بارداري کاملاً طبيعي داشته و بعد از 3ماهه اول ديگر تهوع ندارند.

سلامت: چرا بعضي از اين زنان بايد بستري شوند؟

خب، گاهي حالت تهوع در بارداري به حدي شديد است که زنان باردار قادر به استفاده کافي از غذاها نيستند و تهوع شديد و شديدتر رخ مي دهد و به دنبال آن احساس منگي، گيجي و حتي گاهي زمين خوردن اتفاق مي افتد و زن باردار آب زيادي از بدن اش دفع مي شود که عوارض وخيمي را به همراه خواهد داشت که در اين حين سلامت جنين نيز در معرض خطر مي افتد و اينکه علت اصلي اين نوع تهوع و استفراغ چيست، هنوز مشخص نشده است.

بالا بودن هورمون جفت انساني يکي از علل اصلي در اين زمينه است. اين تهوع بيشتر در بارداري هاي مول (انگورک يا بچه خوره) ، بارداري چند قلو، بارداري شکم اول و بارداري زنان جوان محسوس است.

اگر خانم باردار نتواند هيچ چيزي (حتي مايعات) را در معده براي 24 ساعت نگه دارد، ممکن است به استفراغ بيش از حد در زمان بارداري مبتلا شده باشد. اين عارضه هر چه سريع تر تشخيص داده شده و درمان شود، احتمال بهبودش بيشتر است. در اين موارد بلافاصله به بيمار مايعات وريدي (سرم) داده مي شود تا آب از دست رفته بدن جبران شود. سپس براي کنترل الکتروليت هاي خون و اطمينان از وجود نداشتن بيماري هاي زمينه اي ديگر که سبب تهوع و استفراغ مي شوند آزمايشاتي انجام مي شود.

بسته به مورد، بيمار ممکن است چند روز بستري شود تا راحت بتوان وي را از راه وريدي تغذيه کرد. بسياري از زنان با گرفتن مايع وريدي و جبران مايعات از دست رفته حال شان بهتر شده و مي توان تهوع و استفراغ را در آنها با داروهاي ضدتهوع کنترل کرد. در بعضي موارد نادر، تهوع و استفراغ ادامه يافته و بيمار مجبور است هر چند وقت يک بار در بيمارستان يا منزل از سرم استفاده کند. اين عارضه در صورت عدم درمان مي تواند به از دست رفتن مزمن آب بدن، کاهش وزن، سوء تغذيه و عوارض ديگر براي مادر و کودک منجر شود.

سلامت: شما خودتان چه شيوه هايي را براي کاهش تهوع پيشنهاد مي کنيد؟

برخي توصيه ها مي تواند کمک کننده باشد؛ مثلا:

• استفاده از کربوهيدرات ها مثل برنج، نان تست يا سيب زميني تنوري و نيز غذاهاي کم چرب و پرپروتئين مثل شير، ماست، بيسکوئيت خشک با پنير، چهارمغز و مقاديري کره بادام زميني روي برش هاي سيب به کاهش ويار بارداري کمک مي کند.

• تهويه اتاق بايد به خوبي انجام شود. بوي سيگار يا پخت و پز اين حالت را تشديد خواهد کرد. از هواي تازه و آزاد بيشتر استفاده شود. بهتر است قبل از خواب کمي راه برويد و در هنگام خواب پنجره را باز بگذاريد.

• نوشيدني هاي گياهي حاوي زنجبيل يا نعناع نيز ممكن است مفيد واقع شوند.

• از غذاها و بوهايي که سبب تهوع مي شوند، پرهيز کنيد. اگر تقريباً همه چيز باعث تهوع مي شود اشکالي ندارد که تنها چند غذاي محدودي که مشکلي ايجاد نمي کنند مصرف شود، حتي اگر تمام مواد غذايي لازم براي بدن را تأمين نکند. يک راه ديگر هم مصرف غذاهاي بي مزه و يا گرم نکردن غذا است تا بوي آن کمتر باشد.

• سعي کنيد هميشه مقداري شيريني ساده مثل کلوچه کنار تخت خود داشته باشد. هنگامي که از خواب بيدار مي شويد، يکي دو تا بخوريد و قبل از بلند شدن از جاي تان 20 تا 30 دقيقه دراز بکشيد. داشتن اين شيريني ها کنار تخت ممکن است در صورتي که نصف شب با حالت تهوع از خواب بيدار شويد هم کمک کننده باشد.

• وعده هاي غذايي تان را کوچک و متعدد کنيد تا معده تان هيچ وقت خالي نباشد. بعضي زنان معتقدند که کربوهيدرات ها در هنگام تهوع بهترين خوراکي هستند ولي يک مطالعه کوچک نشان داده است که غذاهاي داراي پروتئين بالا احتمالاً اثر بهتري دارند.

• از غذاهاي چرب پرهيز کنيد زيرا هضم آنها به ويژه در بارداري که تخليه معده به زمان بيشتري نياز دارد بيشتر طول مي کشد. همچنين از غذاهاي سنگين و چرب، تند، اسيدي و سوخاري شده نيز که مي توانند باعث تحريک معده و دستگاه گوارش شوند، پرهيز کنيد.

• سعي کنيد مايعات را بين وعده هاي غذايي مصرف کنيد. همچنين سعي کنيد يکباره حجم زيادي مايع مصرف نکنيد زيرا معده به اين ترتيب پر شده و اشتهاي تان براي خوردن غذا کم مي شود. يک روش خوب اين است که يک نوشيدني را در طول روز جرعه جرعه بنوشيد.

• سعي کنيد به اندازه کافي استراحت کنيد و اگر مي توانيد در طول روز چرتي بزنيد.

• تماشاي تلويزيون و يا رفتن به منزل يکي از دوستان يا بستگان راه خوبي براي مقابله با استرس بوده و حواس شما را از تهوع تان پرت مي کند.

• سعي کنيد ويتامين هايي که براي تان تجويز شده را همراه با غذا يا درست قبل از خواب بخوريد. اگر آهن موجود در قرص هاي مولتي ويتامين تهوع شما را زياد مي کند از پزشک تان بخواهيد که داروي شما را عوض کند.

• از پزشک معالج تان در مورد ويتامين B6 بپرسيد. علت بهتر شدن تهوع بر اثر مصرف ويتامين B6 دقيقاً مشخص نيست ولي مطالعات نشان مي دهند که مصرف اين ويتامين در بعضي زنان مؤثر بوده و در صورتي که با دوز صحيح مصرف شود هيچ خطري ندارد.

• مادران بايد بدانند که بارداري پديده اي فيزيولوژيک است و با آگاهي از اين موضوع و پيگيري مراقبت ها دوران بارداري را به سلامت خواهند گذراند.