اپيدميولوژي و پاتوفيزيولوژي واژه ميگرن از کجا ريشه گرفته است؟ واژه ميگرن از يک کلمه يوناني به معني «نيمه جمجمه» يا «نيمه سر» ريشه گرفته است که همان گونه که در ادامه ذکر خواهد شد صرفا توصيفي ناکامل از اين بيماري ارايه مي دهد....
شيوع ميگرن در ايالات متحده به چه ميزان است؟شيوع ميگرن در يک دوره يک ساله 7/11 (1/17 در زنان و 6/5 در مردان) يعني رقمي در حدود 29 ميليون نفر است. حدود 5/4 ديگر از جمعيت نيز مبتلا به ميگرن احتمالي هستند، يعني همه معيارهاي ميگرن همراه با اورا يا بدون اورا را به جز يکي از آنها دارا هستند و به داروهاي ميگرن نيز پاسخ مي دهند. شيوع اين بيماري در تمام طول زندگي به رقم 25 در زنان و 8 در مردان مي رسد. ميگرن مزمن که در 15 روز يا بيشتر از هر ماه به مدت دست کم 3 ماه بروز مي يابد، مي تواند در 2-1 از جمعيت در هر سال ديده شود.

شيوع ميگرن در سنين 39-30 سال هم در مردان (4/7) و هم در زنان (4/24) در بيشترين حد خود و در سنين 60 سال و بالاتر در مردان (6/1) و در زنان (0/5) در کمترين حد خود است (شکل 1). تعداد حملات ميگرن در هر ماه به ترتيب ذيل است: کمتر از يک حمله: 23، يک تا چهارحمله: 63، پنج تا نه حمله: 6/9 و نه تا چهارده حمله: 2/4.

چه افراد مشهوري مبتلا به ميگرن بوده اند؟از آنجايي که ميگرن در زنان بسيار شايع تر است (از جمله ژاندارک و اليزابت تيلور) ممکن است مردان مشهور مبتلا به ميگرن کمتر مورد توجه قرار گرفته باشند. شخصيت هاي مشهور تاريخي که احتمالا مبتلا به ميگرن بوده اند عبارتند از: جوليوس سزار، ناپلئون بناپارت، توماس جفرسون (رئيس جمهور ايالات متحده)، يوليسيس گرانت (رئيس جمهور ايالات متحده)، فردريش نيچه، زيگموند فرويد، کلود مونه (نقاش فرانسوي)، الکساندر گراهام بل و لوييس کارول (نويسنده انگليسي). الويس پريستلي هم مبتلا به ميگرن بوده و علت اينکه عينک آفتابي به چشم مي زده همين مساله بوده است نه فقط خوش تيپي!

احتمالا پربيننده ترين حمله ميگرني تاريخ، در مسابقه فوتبال آمريکاييSuper Bowl XXXII در سال 1998 روي داد يعني زماني که ترل ديويس (Terrell Davis) دفاع جلوزن تيم دنور برونکوز که سابقه ميگرن داشت، پس از وارد شدن ضربه اي به کلاه محافظ خود در پايان وقت اول بازي، دچار حمله ميگرن همراه با اورا شد. پس از استفاده از اسپري بيني دي هيدروارگوتامين وي قادر شد در وقت سوم به بازي برگردد و ضمن زدن گل پيروزي تيمش و ثبت رکورد دويدن با توپ در مسابقات Super Bowl به عنوان موثرترين بازيکن مسابقات نيز شناخته شود. درمان سريع ميگرن واقعا مي تواند اوضاع را عوض کند.
ابتلاي فرويد به ميگرن هم چيز عجيبي نيست زيرا او هم يک روانپزشک و هم يک متخصص مغز و اعصاب بود. بيش از 50 از متخصصان مغز و اعصاب و 75 از متخصصان سردرد- از جمله نويسنده اين مقاله- خود مبتلا به سردرد هستند.زمينه ژنتيکي ميگرن چيست؟

ميگرن اغلب به صورت خانوادگي بروز مي يابد و احتمال ابتلاي خويشاوندان درجه اول يک فرد مبتلا به ميزان 4-5/1 برابر بيشتر است. بيشتر ين احتمال در مبتلايان به ميگرن همراه با اورا، با شروع در سنين پايين و همراه با حملات شديد و ناتوان کننده مشاهده مي شود. تا 61 از موارد ميگرن وارثتي هستند. با اين حال، الگوي توارث اين بيماري ناهمگون از لحاظ ژنتيکي، مشخص نيست.
علت ميگرن چيست؟

علت ميگرن ناشناخته است. ميگرن اغلب به صورت يک اختلال دوره اي که باعث اختلال در درک طبيعي دروندادهاي حسي مانند درد، نور و صوت مي شود، تظاهر مي کند. ممکن است ميگرن ناشي از اختلال در کانال هاي يوني باشد. به عنوان شاهدي از اين توجيه مي توان به نوع نادر ميگرن همي پلژيک خانوادگي اشاره کرد. مطالعات تصويربرداري کارکردي نشان دهنده فعال شدن مرتبط با ميگرن در ناحيه خلفي ـ جانبي پل مغز بوده اند. علايم نورولوژيک همراه (مانند اورا) احتمالا معادل انساني پديده تجربي سرکوب گسترش يابنده کورتکس⁽¹⁾ (به عنوان مثال در کورتکس اکسي پيتال در اوراي بينايي) در حيوانات هستند.
بيماري هاي همراه با ميگرن کدامند؟

اختلالات متعددي در همراهي با ميگرن مشاهده مي شوند از جمله: بيماري هاي قلبي- عروقي و بيماري هاي عروقي مغز (پرفشاري خون/ کم فشاري خون، رينود، پرولاپس دريچه ميترال، آنژين قلبي / انفارکتوس ميوکارد، سکته مغزي)، اختلالات رواني، اختلالات عصبي (صرع، ترمور اوليه، سرگيجه وضعيتي خوش خيم و نشانگان پاهاي بي قرار)، اختلالات گوارشي (نشانگان روده تحريک پذير) و ساير اختلالات (آسم، آلرژي هاي آتوپيک، آندومتريوز و فيبروميالژي).

اختلالات روانپزشکي از جمله شايع ترين بيماري هاي همراه با ميگرن هستند. احتمال ابتلا به افسردگي در مبتلايان به ميگرن
0/4-2/2 برابر بيشتر است. به علاوه ميگرن با اختلال اضطراب فراگير (نسبت شانس: 3/5-5/3)، اختلال پانيک (نسبت شانس: 7/3) و اختلال دوقطبي (نسبت شانس: 3/7-9/2) همراهي دارد.
آيا ابتلا به سنکوپ در بيماران ميگرني شايع تر است؟

يک مطالعه جمعيتي در بيماران ميگرني با يا بدون اورا (مشتمل بر 323 بيمار) نشان داده است که در مقايسه با گروه شاهد مبتلا به سردردهاي داراي منشا نامشخص (مشتمل بر 153 نفر)، شيوع سنکوپ در طول زندگي (46 در برابر 31، 001/0=P)، سنکوپ هاي متعدد (5 مرتبه يا بيشتر، 13 در برابر 5، 02/0=P) و عدم تحمل ارتواستاتيک (32 در برابر 12، 001/0< P) در مبتلايان بيشتر است. در اين مطالعه بين علايم دستگاه عصبي اتونوم و شدت يا نوع ميگرن همراهي وجود نداشته است. به علاوه ارزيابي هاي قلبي- عروقي و شيوع نشانگان تاکي کاردي وضعيتي و افت فشار خون ارتواستاتيک تفاوت معني داري در دو گروه بيماران ميگرني و شاهد نداشته است. بيماران ميگرني دچار حملات سنکوپ، نياز مند ارزيابي هاي تشخيصي مناسب هستند.

چه ميزان از مبتلايان از ابتلاي خود به ميگرن آگاهي دارند؟

تنها 56 مبتلايان از اينکه به بيماري ميگرن مبتلا هستند، اطلاع دارند. در يک مطالعه اخير، سردرد با منشا سينوس (39)، سردرد تنشي (31) و سردرد ناشي از استرس (29) شايع ترين تشخيص هاي ابرازشده توسط خود بيماران ميگرني بوده اند (بيماران مي توانسته اند بيش از يک تشخيص احتمالي را براي خودشان مطرح کنند).

چه ميزان از بيماران مبتلا به سردردهاي سينوسي تشخيص داده شده توسط خود بيمار يا پزشک در حقيقت مبتلا به ميگرن هستند؟

در يک مطالعه بر روي 2991 بيمار داراي سابقه سردرد با منشا سينوس تشخيص داده شده توسط خود بيمار يا پزشک، 88 واجد معيارهاي ميگرن (80) يا شبه ميگرن (8) بوده اند.

تظاهرات باليني
معيارهاي تشخيص ميگرن بدون اورا بر اساس ويرايش دوم تقسيم بندي بين المللي اختلالات سردردي⁽²⁾(ICHD-2) کدامند ؟ طول مدت حملات درمان نشده يا با درمان ناموفق ميگرن بين 72-4 ساعت متغير است. سردرد دست کم با 2 مورد از ويژگي هاي مرتبط با درد ذيل همراه است: درد يک طرفه، کيفيت ضربان دار، شدت متوسط يا شديد و تشديد شدن با فعاليت هاي فيزيکي روتين (مانند راه رفتن يا بالا رفتن از پله ها) يا بازداشتن بيمار از اين فعاليت ها. سردرد دست کم با يکي از علايم ذيل همراهي دارد: تهوع يا استفراغ، حساسيت به نور (فوتوفوبي) و حساسيت به صدا (فونوفوبي). به علاوه بيماران بايد سابقه حداقل 5 حمله قبلي با معيارهاي فوق را داشته باشند. در صورتي که يافته ديگري به نفع

ايجاد سردرد به علت ساير عوامل وجود نداشته باشد، تشخيص ميگرن بدون اورا مسجل خواهد شد. ميگرن بدون اورا حدود 80-70 از حملات ميگرني را به خود اختصاص مي دهد.
تظاهرات کلي ميگرن چگونه است؟

اگرچه معيارهاي 2-ICHD براي مقاصد پژوهشي مفيد هستند، بيشتر پزشکان ميگرن را با توجه به آشنايي با تظاهرات کلي آن تشخيص مي دهند. درد ميگرن در 60 موارد يک طرفه و در 40 موارد دوطرفه است. حدود 15 از بيماران ميگرني دچار سردرد «يک طرفه فقط در يک سمت» هستند؛ يعني سردرد آنها هميشه در يک سمت ايجاد مي شود. درد معمولا پيش از انتشار به نواحي پاريتال و اکسي پيتال، در نواحي فرونتو تمپورال و اطراف چشم ها شديدتر است. هرناحيه از سر و صورت از جمله نواحي پاريتال، فک فوقاني يا تحتاني يا دندان ها، برجستگي گونه و قسمت هاي فوقاني- قدامي گردن مي توانند گرفتار شوند. درد ضرباني در 85 از حملات ميگرني وجود دارد، با اين حال تا 50 از بيماران سردرد غيرضرباني را در طول برخي حملات عنوان نموده اند. تا 75 از مبتلايان سفتي، گرفتگي يا درد ضربان دار يک يا دوطرفه در پشت گردن را علاوه بر سردرد ذکر مي کنند. درد گردن مي تواند در مرحله پيش درآمد ميگرن، حين حمله يا پس از آن وجود داشته باشد.

حملات ميگرن در صورت درمان نشدن يا درمان ناموفق به مدت 72-4 ساعت به طول مي انجامند. در صورتي که حمله ميگرني بيش از 72 ساعت به طول بينجامد از عنوان ميگرن پايدار (status migrainosus) براي آن استفاده مي شود. بدون درمان 80 از بيماران درد متوسط تا شديدي را تجربه مي کنند و تنها در 20 موارد، درد خفيف است. درد ميگرن که معمولا به واسطه فعاليت فيزيکي يا حرکت افزايش مي يابد، در 80 موارد با تهوع، در 30 با استفراغ، در 90 با فوتوفوبي و در تقريبا 80 موارد با فونوفوبي همراه است.
در مواردي که بيمار سابقه اي از حساسيت به نور و صدا نمي دهد بايد اين سوال ها از وي پرسيده شود: «آيا در حين حمله سردرد ترجيح مي دهيد در معرض نور زياد خورشيد باشيد يا در يک اتاق تاريک؟» و «در حين حمله سردرد ترجيح مي دهيد در يک اتاق با صداي بلند موسيقي باشيد يا يک اتاق ساکت؟» در صورت پرسيدن اين سوال ها است که 20 بيماران از حساسيتشان به نور و صدا آگاه مي شوند. حدود 45 از مبتلايان به ميگرن حين حمله دست کم يک علامت اتونوم (مثل اشک ريزش، قرمزي چشم، پتوز، ادم پلک، احتقان بيني يا رينوره) دارند. اين علايم به علت فعال شدن پاراسمپاتيکي گانگليون اسفنوپالاتين که مجاري اشکي و سينوس ها را عصب دهي مي کند ايجاد مي شوند و ممکن است باعث اشتباه گرفتن ميگرن با سردرد با منشا سينوس شوند. از ميان بيماران داراي علايم اتونوم، 45 هم دچار علايم بيني و هم چشم، 21 دچار علايم بيني به تنهايي و 34 دچار علايم چشمي به تنهايي هستند.

چه ميزان از بيماران به هنگام حمله سردرد دچار اختلال کارکرد مي شوند؟

يک مطالعه بزرگ نشان داده است که 54 از بيماران دچار اختلال شديد مي شوند يا به استراحت در بستر نياز دارند، 39 دچار درجاتي از اختلال مي شوند و 7 هيچ اختلالي پيدا نمي کنند. ظرف دور ه هاي 3 ماهه، 25 از بيماران دست کم 1 روز در مدرسه يا سرکار خود حاضر نشده اند، 28 دچار کاهش بهره وري در محيط کار يا مدرسه به ميزان دست کم 50 شده اند، 34 دچار کاهش بهره وري در منزل به ميزان دست کم 50 شده اند، 47 قادر به انجام کارهاي منزل نبوده و 29 توان ادامه فعاليت هاي خانوادگي يا اجتماعي را نداشته اند.

چگونه مي توان ميگرن را از ساير علل اوليه سردرد افتراق دارد؟

در جدول 1 ويژگي هاي ميگرن، سردرد تنشي و سردرد خوشه اي باهم مقايسه شده اند.

چرا به طور شايع سردرد ميگرني با سردرد با منشا سينوس يا سردرد تنشي اشتباه گرفته مي شود؟

سردرد ميگرني مي تواند به علت انتشار درد به صورت يا پيشاني، همراهي با علايم بيني و چشم مانند احتقان بيني، قرمزي چشم يا اشک ريزش و نيز برانگيخته شدن به دنبال تغييرات آب وهوا، با سردرد با منشا سينوس اشتباه گرفته شود. از آنجايي که 75 از سردردهاي ميگرني مي توانند به گردن انتشار بيابند و 50 از آنها مي توانند به علت استرس برانگيخته شوند، احتمال تشخيص اشتباه سردرد استرسي يا تنشي به جاي ميگرن وجود دارد. شرح حال ساير علايم همراه به تعيين تشخيص کمک مي کند.

علايم پيش درآمد ميگرن کدامند؟

علايم پيش درآمد (پرودروم) يا پيش بيني کننده که ممکن است تا 80 از بيماران را شامل شوند و از چند ساعت تا 2-1 روز پيش از بروز جمله سردرد ايجاد گردند، عبارتند از: تغيير در وضعيت ذهني مانند افسردگي، بيش فعالي، سرخوشي، پرحرفي، تحريک پذيري، خواب آلودگي يا بي قراري. علايم نورولوژيک مي تواند شامل فوتوفوبي، اختلال در تمرکز، فونوفوبي، ديس فازي، هيپروسمي و خميازه کشيدن باشند. علايم عمومي مشتمل بر سفتي گردن، اشتهاي زياد به غذا، احساس سرما، بي اشتهايي، کندي، اسهال يا يبوست، تشنگي و احتباس مايعات هستند. مبتلايان به ميگرن به طور متوسط پيش از هر حمله 7 علامت پيش درآمد دارند که از جمله شايع ترين آنها مي توان به اضطراب، تحريک پذيري، خميازه کشيدن، غمگيني، اختلال در تمرکز، خواب آلودگي، حساسيت به نور و صدا، نفخ و يبوست اشاره کرد.

نقل از سلامت ايران